ઘણી વખત બાળકોને ભણવાનું મન થતું નથી. આવી સ્થિતિમાં, તેમને ઠપકો આપવાને બદલે કંઈક એવી રીત અપનાવવી જોઇએ જેનાથી અભ્યાસ કરવામાં મજા આવે. આ સાથે બાળક ઝડપથી અને વધુ સારી રીતે શીખી શકે છે તેમજ વાંચનમાં પણ રુચિ વધે.
બાળકને ભણવામાં મન નથી લાગતું ત્યારે માતાપિતાને ઘણીવાર સમજાતું નથી કે શું કરવું. મોટાભાગના માતાપિતા ઠપકો આપીને ભણવાનો આગ્રહ કરે છે. પરંતુ આ બાળકને પુસ્તકોથી દૂર લઈ જઈ શકે છે અને થોડા સમય પછી તેને અભ્યાસ કરવો બોજ લાગી શકે છે. હકીકતમાં દરેક બાળકની શીખવાની રીત અલગ હોય છે, તેથી અભ્યાસ પર બોજ નહીં પરંતુ તેને મનોરંજક બનાવવું મહત્વપૂર્ણ છે.
જ્યારે અભ્યાસમાં રમત, કહાણી અને કોયડાઓ જેવી બાબતો શામેલ હોય છે, ત્યારે બાળકો કોઈ પણ દબાણ વિના નવી વસ્તુઓ શીખવાનું શરૂ કરે છે. તેનાથી તેમને સારું લાગે છે અને ધીમે ધીમે અભ્યાસની આદત પણ નિયમિતપણે વિકસી શકે છે. કેટલીક બાબતોની મદદથી તમે બાળકોમાં ગમ્મત સાથે અભ્યાસ કરવાની ટેવ કેળવી શકો છો.
૧. ચિત્ર વડે શીખવો
બાળકોને વિવિધ ચિત્રો ગમે છે. તમે ફોટાની મદદથી અભ્યાસને વધુ મનોરંજક બનાવી શકો છો. ફળો, શાકભાજી, પ્રાણીઓ, પક્ષીઓ અને રોજિંદા વસ્તુઓના ચિત્રો બાળકની સામે મૂકો અને દરેકના નામ આપવાનું પૂછો. પછી સમયાંતરે પૂછતા રહો કે તે કયું ફળ, પક્ષી અથવા વસ્તુ છે. તેનાથી બાળકોનો શબ્દભંડોળ વધે છે, યાદશક્તિ મજબૂત બને છે અને સાથે સાથે વસ્તુઓને ઓળખવાની ક્ષમતા પણ વિકસે છે.
૨. આ રીતે ગણતરી કરવાનું શીખવો
બાળકોને ગણિત શીખવવા માટે ઘણી વાર ઘણી મહેનત કરવી પડે છે. પરંતુ તમે તેમને મનોરંજક રીતે શીખવી શકો છો. આ માટે બોલ, રમકડાં અને ચોકલેટ જેવી જ વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરો. તે બધાને અલગ અલગ જગ્યાએ મૂકો અને બાળકને તેમની ગણતરી કરવા માટે કહો. જો બાળક લખતા શીખી ગયું છે, તો તેને નંબર પણ લખવાનું કહો. બાળકોને અભ્યાસની આ મનોરંજક રીત ગમશે. આ ઉપરાંત, સીડી ચડતી વખતે પણ તમે બાળકને પગથિયાં ગણવાનું કહી શકો છો. આ રીતે તમે રમતિયાળ રીતે ગણિત શીખવી શકાય છે.
૩. અક્ષરોને ઓળખવાનું કેવી રીતે શીખવું?
બાળકો અક્ષરો યાદ રાખે તે ખૂબ જ મુશ્કેલ છે. પરંતુ જો તમે થોડી મજાની રીત અપનાવો છો, તો આ મુશ્કેલ કાર્ય પણ સરળ બની શકે છે. આ માટે રંગબેરંગી કાર્ડ્સ, મેગ્નેટિક અક્ષરો અથવા ચાર્ટનો ઉપયોગ કરો. પ્રથમ, દરેક અક્ષરનું નામ આપો, પછી બાળકને તે જ અક્ષર શોધવા માટે કહો. ધીમે ધીમે બે કે ત્રણ અક્ષરોમાંથી સાચો અક્ષર પસંદ કરવાની રમત રમો. આ ગેમ બાળકને અક્ષરોને ઓળખવામાં મદદ કરશે અને ધીમે ધીમે વાંચનમાં તેમની રુચિ પણ વધારી શકે છે.
૪. કવિતા યાદ કરવાનું શીખવો
બાળકોને કવિતાઓ શીખવવા માટે તમે કેટલીક મનોરંજક યુક્તિઓ અજમાવી શકો છો. સામાન્ય રીતે ગાવાને બદલે સરળ સ્વર અને લયમાં ગાઓ. સંગીતથી શીખેલી વસ્તુઓ બાળકો લાંબા સમય સુધી યાદ કરે છે. આ સિવાય કવિતાઓ યાદ રાખવાની બીજી સરળ રીત એ છે કે શરૂઆતમાં જ 2-3 લીટીઓ યાદ રાખવી. જ્યારે તેને યાદ થઇ જાય, ત્યાર પછી ધીમે ધીમે આગળની પંક્તિઓ યાદ કરો. આનાથી બાળક વધારે બોજ અનુભવશે નહીં. ઉપરાંત, કવિતાનો અર્થ સમજાવતા રહો.
૫. પાત્ર અભિનય વડે શીખવો
બાળકોનો અભ્યાસમાં રસ વધારવાનો શ્રેષ્ઠ રસ્તો રોલ પ્લે એક્વિટી એટલે કે પાત્ર અભિનય છે. આ મનોરંજક રમત દ્વારા બાળકો નવી વસ્તુઓ ઝડપથી શીખી શકે છે. આ માટે દુકાનદાર-ગ્રાહક, ડૉક્ટર-દર્દી, શિક્ષક-વિદ્યાર્થી જેવી રમતો રમો. ક્યારેક તમે વિદ્યાર્થી બનો છો, ક્યારેક તેમને ડૉક્ટર બનવા માટે કહો છો અને આ દરમિયાન તેમની ગણતરી કરો, તેમનો રંગ, અક્ષરો અથવા નાની વસ્તુઓ પૂછો. આ રીતે, તમે બાળકના અભ્યાસને મનોરંજક બનાવીને તેમની રુચિ વધારી શકો છો.
વિશ્વ સમાચાર રિપોર્ટર
( કલ્પેશ એન લીંબાસિયા )
