હૃદયને સ્વસ્થ રાખવા માટે તમે શું કરો છો?

હૃદયને સ્વસ્થ રાખવા માટે ઊંઘ, કસરત, ઓરલ હાઇજીન, ફાઇબર અને સંતુલિત આહાર કેમ મહત્વપૂર્ણ છે? નિષ્ણાત પાસેથી જાણો કઈ આદતોને સૌથી વધુ પ્રાથમિકતા આપવી.

હૃદયને સ્વસ્થ રાખવા માટે તમે શું કરો છો? કોઈ ખાસ સપ્લિમેન્ટ લો છો, ડાયટ ફોલો કરો છો કે પછી ક્યારેક રેડ વાઇન પીવાથી હૃદયને ફાયદો થશે એવું માનો છો? જો હા, તો એક વાર તમારી રોજિંદી આદતો તરફ વિચાર કરવા જેવો છે. હૃદયને સ્વસ્થ રાખવા માટે કાર્ડિયોલોજિસ્ટે જણાવેલી આ ૫ આદતો પર ધ્યાન આપવું જરુરી છે. 

હૃદયના સ્વાસ્થ્યની વાત આવે ત્યારે લોકો ઘણીવાર કોઈ એક ‘સુપરફૂડ’, સપ્લિમેન્ટ કે નવા હેલ્થ ટ્રેન્ડને વધુ મહત્વ આપે છે. પરંતુ હકીકતમાં લાંબા ગાળે હૃદયને સ્વસ્થ રાખવામાં ઊંઘ, કસરત, સંતુલિત આહાર, ઓરલ હાઇજીન અને ધૂમ્રપાનથી દૂર રહેવા જેવી મૂળભૂત આદતો મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. 

અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશન પણ હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે ડાયટ, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, નિકોટિનથી દૂર રહેવું, ઊંઘ, વજન, કોલેસ્ટ્રોલ, બ્લડ શુગર અને બ્લડ પ્રેશર સહિત આઠ મુખ્ય બાબતોને મહત્વ આપે છે.

કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર સર્જન અને કન્ટેન્ટ ક્રિએટર ડોકટરો એ પણ તાજેતરમાં કેટલીક સામાન્ય હેલ્થ હેબિટ્સની સરખામણી કરતાં એવો જ સંદેશ આપ્યો હતો કે સપ્લિમેન્ટ્સ કે ટ્રેન્ડ્સ કરતાં રોજિંદી જીવનની સારી આદતોને પ્રાથમિકતા આપવી વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.

હૃદય માટે કઈ ૫ આદતોને સૌથી પહેલાં અપનાવવી જોઈએ?

૧. ઊંઘ સાથે બાંધછોડ ન કરો

ડો. લંડન માટે જ્યારે કસરત અને ઊંઘમાંથી એક પસંદ કરવાનો સવાલ આવ્યો ત્યારે તેમણે ઊંઘને સૌથી ઉપર રાખી. તેમનો મુદ્દો સરળ છે કે ઊંઘ સારી નહીં હોય તો બીજી ઘણી સારી આદતોની અસર પણ નબળી પડી શકે છે.

આ વાત માત્ર એક ડોક્ટરના અભિપ્રાય પૂરતી મર્યાદિત નથી. અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશનના ‘Life’s Essential 8’માં પણ ઊંઘને હૃદયના સ્વાસ્થ્યના આઠ મુખ્ય ઘટકોમાં સામેલ કરવામાં આવી છે. મોટાભાગના પુખ્ત વયના લોકો માટે સરેરાશ ૭ થી ૯ કલાકની ઊંઘનું લક્ષ્ય રાખવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે.

નિયમિત રીતે ઓછી અથવા ખરાબ ગુણવત્તાની ઊંઘ હાઈ બ્લડ પ્રેશર, હૃદયરોગ અને અન્ય મેટાબોલિક સમસ્યાઓના જોખમ સાથે જોડાયેલી છે. એટલે કે મોડી રાત સુધી મોબાઇલ ચલાવવાને બદલે નિયમિત ઊંઘનો સમય નક્કી કરવો પણ હૃદયની સંભાળનો એક ભાગ છે.

૨. રોજ શરીરને હલાવો, કસરત કરો

હૃદય પણ એક સ્નાયુ છે અને તેને સ્વસ્થ રાખવા નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ જરૂરી છે. ડો. લંડને ઓરલ હાઇજીન અને ‘રકિંગ’ વચ્ચે પસંદગી કરતી વખતે એરોબિક કસરતને વધુ મહત્વ આપ્યું. રકિંગ એટલે વજનવાળું વેસ્ટ અથવા બેકપેક પહેરીને ચાલવું. પરંતુ તેના માટે તમારે ખાસ રકિંગ કરવાની જરૂર નથી. ઝડપી ચાલવું, સાયકલ ચલાવવી, તરવું, દોડવું કે અન્ય એરોબિક કસરત પણ શારીરિક પ્રવૃત્તિમાં આવે છે.

અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશન મુજબ પુખ્ત વયના લોકોએ અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછા 150 મિનિટની મધ્યમ તીવ્રતાની એરોબિક પ્રવૃત્તિ અથવા 75 મિનિટની વધુ તીવ્રતાની પ્રવૃત્તિ કરવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. એટલે ‘જિમ જવું પડે’ એવી માન્યતા છોડો. રોજની ઝડપી ચાલ પણ શરૂઆત માટે સારી આદત બની શકે છે.

૩. થાળીમાં ફાઇબર અને પોષક ખોરાક વધારો

ડો. લંડને ફાઇબરને પણ મહત્વપૂર્ણ ગણાવ્યું હતું. ફાઇબર બ્લડ શુગરના નિયંત્રણ અને આંતરડાના માઇક્રોબાયોમને સપોર્ટ કરવામાં મદદ કરી શકે છે. પરંતુ અહીં માત્ર ‘ફાઇબરનું સપ્લિમેન્ટ’ લેવાની વાત નથી. રોજિંદા ખોરાકમાંથી ફાઇબર મેળવવો વધુ વ્યવહારુ રસ્તો છે.

ફળો, શાકભાજી, આખા અનાજ, કઠોળ, દાળ, બીજ અને નટ્સ જેવા ખોરાકને આહારમાં સ્થાન આપી શકાય છે. અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશન પણ હૃદય માટેના સારા આહારમાં આખા અનાજ, ફળો-શાકભાજી, દાળ-કઠોળ, નટ્સ અને યોગ્ય પ્રોટીનનો સમાવેશ કરવાની સલાહ આપે છે. મુદ્દો કોઈ એક ‘સુપરફૂડ’ શોધવાનો નથી, પરંતુ આખી ખાવાની પદ્ધતિ સુધારવાનો છે.

૪. દાંતની સફાઈને માત્ર દાંત પૂરતી મર્યાદિત ન રાખો

આ વાત તમને આશ્ચર્યમાં મૂકી શકે છે. ડો. લંડને CoQ10 કરતાં રોજ બ્રશ અને ફ્લોસિંગને વધુ મહત્વ આપ્યું હતું. કારણ કે મોંનું સ્વાસ્થ્ય અને હૃદયનું સ્વાસ્થ્ય એકબીજા સાથે સંબંધિત હોઈ શકે છે.

Cardea Super Speciality હોસ્પિટલના સ્થાપક ડો. સી.એમ. નાગેશના જણાવ્યા પ્રમાણે ખાસ કરીને સારવાર વગરની પેઢાંની બીમારી શરીરમાં લાંબા સમયની બળતરા સાથે જોડાયેલી હોઈ શકે છે અને આ પ્રકારની બળતરા હૃદયરોગના જોખમમાં ભૂમિકા ભજવી શકે છે. 

એટલે કે દિવસમાં બે વખત બ્રશ કરવું, ફ્લોસિંગ કરવું અને જરૂર પડે ત્યારે ડેન્ટિસ્ટની સલાહ લેવી માત્ર દાંતની સુંદરતા માટે જ નહીં, પરંતુ એકંદર સ્વાસ્થ્ય માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

૫. ધૂમ્રપાનથી દૂર રહો અને તણાવને અવગણશો નહીં

હૃદયની વાત કરીએ અને ધૂમ્રપાનનો ઉલ્લેખ ન કરીએ એવું શક્ય નથી. અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશન હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે નિકોટિનથી દૂર રહેવાને પણ પોતાની ‘Life’s Essential 8’માં સામેલ કરે છે. તેની સાથે તણાવનું સંચાલન પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

સતત તણાવ ઊંઘ, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, ખાવાની આદતો અને અન્ય હેલ્થ હેબિટ્સને પણ અસર કરી શકે છે. એટલે કે હૃદય માટેની રૂટિનમાં માત્ર ખોરાક અને કસરત જ નહીં, તણાવ ઘટાડવા માટે સમય કાઢવો અને સારી ઊંઘ જાળવવી પણ જરૂરી છે.

CoQ10 શું છે? શું હૃદય માટે લેવું જોઈએ?

CoQ10 એટલે કે તેનું પૂરું નામ Coenzyme Q10 (કોએન્ઝાઇમ ક્યૂ10) છે. તે શરીરમાં કુદરતી રીતે બનતું સંયોજન છે અને કોષોના ઊર્જા ઉત્પાદનની પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તે એન્ટિઓક્સિડન્ટ તરીકે પણ કામ કરે છે.

હૃદયને સતત કામ કરવા માટે મોટી માત્રામાં ઊર્જાની જરૂર પડે છે, તેથી CoQ10 અને હૃદયના સ્વાસ્થ્ય વચ્ચેના સંબંધ અંગે રસ જોવા મળે છે. પરંતુ અહીં સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે CoQ10 કોઈ ‘હાર્ટ હેલ્થ મેજિક પિલ’ નથી.

ડૉ. નાગેશના જણાવ્યા પ્રમાણે કેટલાક ચોક્કસ સંજોગોમાં, જેમ કે સ્ટેટિન લેતા કેટલાક દર્દીઓ અથવા ચોક્કસ કાર્ડિયાક પરિસ્થિતિઓમાં CoQ10 સપ્લિમેન્ટની ભૂમિકા હોઈ શકે છે. પરંતુ સપ્લિમેન્ટને નિયમિત કસરત, સારી ઊંઘ, સંતુલિત આહાર અને ધૂમ્રપાનથી દૂર રહેવાનો વિકલ્પ માનવો યોગ્ય નથી. એટલે CoQ10 લેવું કે નહીં તે વ્યક્તિગત સ્થિતિ પ્રમાણે ડૉક્ટરની સલાહથી નક્કી કરવું જોઈએ.

રેડ વાઇનથી હૃદય સારું રહે છે? 

રેડ વાઇનમાં કેટલાક પોલિફેનોલ્સ હોય છે અને તેના કારણે તેના સંભવિત ફાયદા વિશે લાંબા સમયથી ચર્ચા થાય છે. પરંતુ ડો. લંડને એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો ઉઠાવ્યો કે આવા ઘટકો મેળવવા માટે રેડ વાઇન પીવાનું પ્રમાણ વધારવું એકંદરે સારા સ્વાસ્થ્ય માટે યોગ્ય રસ્તો નથી.

અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશન પણ હૃદય માટેના આહારમાં આલ્કોહોલને મર્યાદિત કરવાની સલાહ આપે છે. એટલે માત્ર ‘હૃદય માટે સારું છે’ એવી માન્યતાના આધારે રેડ વાઇન શરૂ કરવાનું કારણ નથી.

હૃદય માટે મોંઘી વસ્તુ નહીં, સતત સારી આદતો જરૂરી

આ સમગ્ર ચર્ચામાંથી સૌથી મહત્વની વાત કદાચ આ છે કે હૃદયને સ્વસ્થ રાખવા માટે કોઈ એક જાદુઈ ખોરાક, સપ્લિમેન્ટ કે હેલ્થ ટ્રેન્ડ શોધવાની જરૂર નથી. તેના બદલે પાંચ બાબતોને રોજિંદા જીવનનો ભાગ બનાવો, જેવી કે સારી ઊંઘ, નિયમિત કસરત, સંતુલિત આહાર, ઓરલ હાઇજીન અને ધૂમ્રપાનથી દૂર રહેવું

આ ઉપરાંત બ્લડ પ્રેશર, કોલેસ્ટ્રોલ, બ્લડ શુગર તથા વજન પર પણ નજર રાખો. આ અભિગમ હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે વધુ વ્યાપક છે અને અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશનની ‘Life’s Essential 8’ની દિશા સાથે પણ મેળ ખાય છે.અંતે, હૃદયની તંદુરસ્તી કોઈ એક દિવસની મહેનતથી નહીં, પરંતુ વર્ષો સુધી જાળવેલી નાની-નાની સારી આદતોથી બને છે.

 

કલ્પેશ એન લીંબાસિયા

વિશ્વ સમાચાર રિપોર્ટર

ડિસ્ક્લેમર: આ લેખ માં વિશ્વ સમાચાર એ જાહેરમાં ઉપલબ્ધ માહિતી અને નિષ્ણાતોના અભિપ્રાય પર આધારિત છે. કોઈપણ સપ્લિમેન્ટ, દવા અથવા નવી કસરતની રૂટિન શરૂ કરતાં પહેલાં તમારા ડૉક્ટરની સલાહ લો.