ગરુડ પુરાણ મૃત્યુના રહસ્યો, યમલોક અને પુનર્જન્મનું વર્ણન ભગવાન વિષ્ણુ અને ગરુડ વચ્ચેના સંવાદ દ્વારા કરે છે. આ કથા મૃત્યુ પછી આત્મા શું અનુભવે છે, યમરાજ ન્યાય કેવી રીતે કરે છે અને ૮૪ લાખ જીવન સ્વરૂપો (યોનિ) નું ચક્ર કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તે સમજાવે છે.
મૃત્યુ તે એક સત્ય છે જેને કોઈ નકારી શકે નહીં. ગરુડ પુરાણ મૃત્યુના આ રહસ્યો વિશે ભગવાન વિષ્ણુ અને તેમના આકાશી વાહન, ગરુડ વચ્ચેના સંવાદને નોંધે છે. એક પ્રસંગે, ગરુડે ભગવાન વિષ્ણુને પૂછ્યું: “માનવી કેવી રીતે મૃત્યુ પામે છે? તે અંતિમ ક્ષણોમાં વ્યક્તિ શું અનુભવે છે?”
પ્રથમ પ્રકરણ: મૃત્યુ પહેલાની ૫ મિનિટનું રહસ્ય
ભગવાન વિષ્ણુ સમજાવે છે કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ મૃત્યુની આરે હોય છે અને યમરાજનું સમન્સ આવે છે, ત્યારે તેની ઇન્દ્રિયો તેમની જીવનશક્તિ ગુમાવવા લાગે છે. મૃત્યુના બરાબર પાંચ મિનિટ પહેલા, વ્યક્તિ “દૈવી દ્રષ્ટિની જાગૃતિ” તરીકે ઓળખાતી એક વિશિષ્ટ અવસ્થામાં પ્રવેશ કરે છે. આ અવસ્થામાં, તેમના સમગ્ર જીવનની ઘટનાઓ તેમની સામે પ્રગટ થવા લાગે છે, અને તેમના બધા સારા અને ખરાબ કાર્યો તેમની આંખો સમક્ષ ચમકવા લાગે છે. આ ક્ષણે, તેમનો અવાજ તેમને નિષ્ફળ જાય છે; જો તેઓ બોલવા માંગે છે, તો પણ તેઓ અવાજ ઉચ્ચારવામાં અસમર્થ હોય છે. આ સમયે યમદુતો આવે છે; એક પાપી આત્મા પાસે, તેમનો દેખાવ ભયાનક લાગે છે, જ્યારે એક સદાચારી આત્મા એક દૈવી પ્રકાશ અનુભવે છે અને સ્વર્ગીય જીવોને જુએ છે.
પ્રકરણ બે: મૃત્યુ પછીનો માર્ગ અને યમલોકની યાત્રા
મૃત્યુ પછી, યમદુતો આત્માને પકડી લે છે અને તેને યમલોક તરફ લઈ જાય છે એક યાત્રા જે કઠિન અને લાંબી બંને હોય છે. આ માર્ગ પર વૈતરણી નદી આવે છે, જે લોહી અને પરુથી ભરેલી એક પ્રવાહ છે, જેમાં ભયંકર પ્રાણીઓ અને મગરો વસે છે જે પાપી આત્માઓને ત્રાસ આપે છે. આ માર્ગ અસંખ્ય શહેરો અને ક્ષેત્રોમાંથી પસાર થાય છે જ્યાં આત્માને તેના ભૂતકાળના કાર્યો અનુસાર સજા મળે છે; કેટલીક જગ્યાએ અગ્નિ હોય છે; અન્ય જગ્યાએ બરફ હોય છે; અને અન્યત્ર કાંટાના જંગલો હોય છે. એક દંતકથા રાજા શ્વેતાની વાર્તા કહે છે, જેમણે પોતાનું આખું જીવન દાન કરવામાં વિતાવ્યું પરંતુ પિતૃ તર્પણ કરવામાં અવગણ્યું. પરિણામે, તેમના મૃત્યુ પછી, તેમને સુવર્ણ મહેલ આપવામાં આવ્યો પરંતુ તેમને કોઈ ખોરાક મળ્યો નહીં; તેઓ ભયંકર યાતનામાં રહ્યા જ્યાં સુધી, આખરે, તેમને તેમના કાર્યોનું સાચું સ્વરૂપ સમજાયું.
ચોથો અધ્યાય: ઋષિ વશિષ્ઠના મુક્તિ પરના ઉપદેશો
એક વાર્તા કહેતા, ભગવાન વિષ્ણુ કહે છે: “ઋષિ વશિષ્ઠ તેમના શિષ્યોને સમજાવે છે કે આ ભૌતિક શરીર એક વસ્ત્ર જેવું છે જે આત્મા પહેરે છે અને જ્યારે સમય આવે છે, ત્યારે બીજા માટે બદલી નાખે છે. આત્માનું આ ચક્ર જન્મ અને મૃત્યુ તરીકે પ્રગટ થાય છે અવિરતપણે ચાલુ રહે છે; આ ચક્રમાંથી મુક્તિ ફક્ત ભક્તિ, જ્ઞાન, અને પુણ્ય કાર્યો દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે. મૃત્યુ સમયે, પવિત્ર ગંગાજળ અને તુલસીના પાંદડાઓની હાજરી સાથે ‘ૐ’ નો જાપ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે આ તત્વો પ્રસ્થાન કરનાર આત્માને શાંતિ આપે છે અને તેને દૈવી માર્ગ તરફ દોરી જાય છે.”
પાંચમો અધ્યાય: પુરુષો અને સ્ત્રીઓ માટે કર્મોનું ફળ
ગરુડ પુરાણ જણાવે છે કે જે સ્ત્રી પવિત્ર ફરજની ભાવનાથી પોતાના પરિવારની સેવા કરે છે તે સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરે છે. જે પુરુષ પોતાની પત્ની, પરિવાર અને બાળકો સાથે આદર અને સન્માનથી વર્તે છે તે પિતૃલોક પ્રાપ્ત કરે છે. તેનાથી વિપરીત, જે વ્યક્તિ પરિવારમાં ઝઘડો અને દ્વેષનું વાવણી કરે છે તેને અંધકારમય અને ઘોર નરકમાં નાખવામાં આવે છે, જ્યાં તેમને ખૂબ લાંબા સમય સુધી દુઃખ સહન કરવાની સજા આપવામાં આવે છે. પ્રકરણ છ: અંતિમ સંસ્કાર અને પિંડદાનનું મહત્વ
મૃત્યુ પછી દસ દિવસ સુધી કરવામાં આવતી પિંડદાનની વિધિને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે; તેના દ્વારા, આત્મા એક સૂક્ષ્મ શરીર પ્રાપ્ત કરે છે, જે તેને યમલોક ની યાત્રા કરવા સક્ષમ બનાવે છે. જો શ્રદ્ધા અને તર્પણ ના વિધિઓ નિર્ધારિત વિધિઓ અનુસાર કરવામાં ન આવે, તો આત્મા ફસાયેલ રહે છે, પ્રેત યોનીમાં ભટકતો રહે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, આત્મા ભારે માનસિક વેદના અનુભવે છે; આમ, આ વિધિઓનું પ્રદર્શન અત્યંત આવશ્યક માનવામાં આવે છે.
આઠમો અધ્યાય: સૂક્ષ્મ શરીરની યાત્રા
મૃત્યુ પછી, આત્મા ભૂખ અને તરસનો અનુભવ કરવા માટે સૂક્ષ્મ શરીર ધારણ કરે છે. યમદુતો આ આત્માને તેના ભૂતકાળના કર્મો અનુસાર આગળ ધપાવે છે; આત્માને તેના જીવિત પરિવારના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવેલા દાન અને પુણ્ય કાર્યોનું જ ફળ મળે છે. આ જ કારણસર, મૃત્યુ પછી દાન અને પુણ્ય કાર્યોનું મહત્વ અનેકગણું વધી જાય છે.
વિશ્વ સમાચાર રિપોર્ટર
( કલ્પેશ એન લીંબાસિયા )
