૧૪ પોઈન્ટમાં સમજો શું શું નક્કી થયું?

અમેરિકા ઈરાન કરારનો ઉદ્દેશ્ય બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવ અને લશ્કરી કાર્યવાહીનો અંત લાવવા, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલવા અને ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને પ્રતિબંધો અંગે ૬૦-દિવસની વાટાઘાટો પ્રક્રિયા શરૂ કરવાનો છે.

અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને ૧૪-મુદ્દાના સમજૂતી કરાર (MoU) પર વર્ચ્યુઅલી હસ્તાક્ષર કર્યા હોવાના અહેવાલ છે. આ કરારનો ઉદ્દેશ્ય બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવ અને લશ્કરી કાર્યવાહીનો અંત લાવવા, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલવા અને ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને પ્રતિબંધો અંગે ૬૦-દિવસની વાટાઘાટો પ્રક્રિયા શરૂ કરવાનો છે.

સીએનએનએ વ્હાઇટ હાઉસના એક અધિકારીને ટાંકીને અહેવાલ આપ્યો છે કે ટ્રમ્પે બુધવારે પેરિસમાં ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન સાથેની મુલાકાત દરમિયાન આ દસ્તાવેજ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ કરાર પર ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયાને પણ હસ્તાક્ષર કર્યા હતા અને તે તાત્કાલિક અમલમાં આવ્યો હતો.

અમેરિકાએ એમઓયુ જાહેર કર્યો

સીએનએન અનુસાર અમેરિકાએ યુએસ-ઈરાન ઇસ્લામાબાદ સમજૂતી કરાર (IMA) નો સત્તાવાર ડ્રાફ્ટ પણ જાહેર કર્યો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના ૧૪-મુદ્દાના કરારનો સંપૂર્ણ ટેક્સ્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. અમેરિકાએ બુધવારે કરાર જાહેર કર્યો.

એક વરિષ્ઠ અમેરિકન અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઐતિહાસિક કરાર વૈશ્વિક વેપાર માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાતા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલશે. અમેરિકાએ ઈરાન પરના કેટલાક આર્થિક પ્રતિબંધો હળવા કરવા માટે પણ સંમતિ આપી છે, જેના બદલામાં ભવિષ્યની વાટાઘાટોમાં ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમનો સમાવેશ કરવામાં આવશે. અહેવાલો એ પણ સૂચવે છે કે લેબનોનને આ કરારમાં કોઈક રીતે સામેલ કરવામાં આવ્યું છે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું તાત્કાલિક ખુલવું

સીએનએનએ એક અધિકારીને ટાંકીને કહ્યું કે આ કરાર મૂળભૂત રીતે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને તાત્કાલિક ફરીથી ખોલવાની મંજૂરી આપે છે, જે ઈરાનને તેના પરમાણુ કાર્યક્રમને નાબૂદ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ કરે છે. બદલામાં, એક સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવામાં આવે છે જેમાં યુએસ ઈરાનના વર્તનના આધારે આર્થિક અને પ્રતિબંધોમાં રાહત વધારી અથવા ઘટાડી શકે છે, જેનાથી ઈરાન વધુ સમૃદ્ધ દેશ બની શકે છે.

પ્રેસ ટીવી અનુસાર ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા, ઇસ્માઇલ બગાઈએ પુષ્ટિ આપી કે કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું છે અને બંને પક્ષો દ્વારા હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ઓમાન અને અન્ય દેશો સાથે લાંબા સમયથી ચર્ચા ચાલી રહી હતી.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના સંચાલન માટે મોટાભાગની વ્યવસ્થાઓ પહેલાથી જ અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવી છે. બગાઈએ જણાવ્યું હતું કે સલામત દરિયાઈ ટ્રાફિક સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે, પરંતુ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઈરાનની સાર્વભૌમત્વ અને અધિકારો અકબંધ રહેશે.

યુએસ–ઈરાન ૧૪-પોઇન્ટ કરાર શું છે?

૧. લશ્કરી કાર્યવાહી અને તમામ દુશ્મનાવટનો તાત્કાલિક અને કાયમી અંત

૨.લેબનોન સહિત પ્રદેશમાં સંઘર્ષનો અંત

૩.૬૦ દિવસની અંદર અંતિમ કરાર માટે વાટાઘાટો પૂર્ણ

૪.બંને પક્ષોને વાટાઘાટોનો સમયગાળો લંબાવવાની મંજૂરી

૫.હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું તાત્કાલિક ઉદઘાટન

૬.ઈરાન વાણિજ્યિક જહાજોને સલામત માર્ગ આપે છે

૭.શરૂઆતના ૬૦ દિવસ માટે હોર્મુઝમાંથી જહાજોનો મફત માર્ગ આપે છે

૮.અમેરિકા નૌકાદળ નાકાબંધી હટાવવાની શરૂઆત કરી રહ્યું છે

૯.તબક્કાવાર પ્રતિબંધો હટાવવાની શરૂઆત કરી રહ્યું છે

૧૦.ધીમે ધીમે સ્થિર ઈરાની સંપત્તિઓ મુક્ત કરી રહ્યું છે

૧૧.ઈરાની તેલ નિકાસ માટે યુએસ નાણાકીય માફી આપી રહ્યું છે

૧૨.ઈરાન માટે યુએસ સમર્થિત $ ૩૦૦ બિલિયનનો આર્થિક અને પુનર્નિર્માણ કાર્યક્રમ

૧૩.ઈરાન દ્વારા પરમાણુ શસ્ત્રો ન વિકસાવવાનું વચન પુનરાવર્તિત કરવામાં આવ્યું છે

૧૪.IAEA ની દેખરેખ હેઠળ ઈરાનના યુરેનિયમ ભંડાર પર ભાવિ વાટાઘાટો

પાકિસ્તાન પીએમનો દાવો

પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફે દાવો કર્યો છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ‘ઈસ્લામાબાદ’ માટે વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. “સમજૂતી કરાર” નામનો એક ઐતિહાસિક કરાર થયો હતો, જેને બંને દેશોના રાષ્ટ્રપતિઓ દ્વારા ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યો હતો, અને મધ્યસ્થી તરીકે તેમણે વ્યક્તિગત રીતે મંજૂરી આપી હતી. 

તેમના મતે, તાત્કાલિક અમલમાં આવનારા આ કરારમાં ઈરાનને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને તાત્કાલિક ફરીથી ખોલવાની અને અમેરિકાએ તેની નૌકાદળ નાકાબંધી હટાવવાની જરૂર છે. તેમણે આ કરારને આ ક્ષેત્રમાં શાંતિ અને રાજદ્વારી ઉકેલ તરફ એક મુખ્ય પગલું ગણાવ્યું, જેમાં સામેલ દેશો અને નેતાઓની ભૂમિકાની પ્રશંસા કરી હતી.