માત્ર મેરેજ સર્ટિફિકેટ પૂરતું નથી, સાત ફેરા વગર હિન્દુ લગ્ન કાયદેસર નહીં ગણાય
ગુજરાત હાઈકોર્ટે હિન્દુ મેરેજ એક્ટ હેઠળ સપ્તપદી (સાત ફેરા) ને અનિવાર્ય ગણાવી છે. વિધિ વગર મેળવેલું સર્ટિફિકેટ અમાન્ય ગણાશે.
શું ફક્ત લગ્ન પ્રમાણપત્રના આધારે હિન્દુ લગ્નને કાયદેસર રીતે માન્ય ગણી શકાય? ગુજરાત હાઈકોર્ટે આ પ્રશ્ન પર ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે જો હિન્દુ લગ્નના આવશ્યક ધાર્મિક વિધિઓ ખાસ કરીને સપ્તપદી (પવિત્ર અગ્નિની આસપાસ સાત ફેરા લેવા) કરવામાં ન આવ્યા હોય તો લગ્ન ફક્ત નોંધણી અથવા લગ્ન પ્રમાણપત્ર રાખવાથી માન્ય ગણાતા નથી.
સાત ફેરા વિના લગ્ન અમાન્ય
ગુજરાત હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચે અવલોકન કર્યું હતું કે હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ, ૧૯૫૫ ની કલમ 7 હેઠળ આવશ્યક લગ્ન વિધિઓનું પાલન ફરજિયાત છે. સપ્તપદી જ્યાં કન્યા અને વરરાજા પવિત્ર અગ્નિની આસપાસ સાત ફેરા લે છે. આ વિધિઓમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે કલમ ૮ હેઠળ લગ્ન નોંધણી ફક્ત એવા લગ્નના રેકોર્ડ તરીકે સેવા આપે છે જે પહેલાથી જ માન્ય રીતે વિધિવત રીતે પૂર્ણ થઈ ચૂક્યા હોય. તે એવા લગ્નને માન્ય કરી શકતું નથી જ્યાં આવશ્યક ધાર્મિક વિધિઓ ક્યારેય થઈ ન હોય.
ન્યાયાધીશ ઇલેશ જે. વોરા અને આર.ટી. વછાણીએ જણાવ્યું હતું કે જો લગ્ન કાયદા અનુસાર પૂર્ણ ન થયા હોય તો તેના આધારે જારી કરાયેલ લગ્ન પ્રમાણપત્ર કોઈ કાનૂની માન્યતા ધરાવતું નથી. પરિણામે પક્ષકારો પતિ-પત્નીની કાયદેસર સ્થિતિનો દાવો કરી શકતા નથી.
પત્નીના નિવેદને આખો કેસ બદલી નાંખ્યો
આ કેસ યુકે સ્થિત ભારતીય મૂળના પુરુષનો છે. તેણે કોર્ટમાં દાવો કર્યો હતો કે તેણે ક્યારેય વિધિવત રીતે લગ્ન કર્યા નથી. તેમના મતે કોઈ ધાર્મિક વિધિઓ કરવામાં આવી ન હતી કે દંપતી ક્યારેય પતિ-પત્ની તરીકે સાથે રહેતા ન હતા. તેમણે વધુમાં આરોપ લગાવ્યો હતો કે લગ્ન સંબંધિત દસ્તાવેજો પર તેમની સહીઓ છેતરપિંડીથી મેળવવામાં આવી હતી.
સુનાવણી દરમિયાન પત્નીએ તેના લેખિત જવાબમાં સ્વીકાર્યું હતું કે લગ્ન સમયે કોઈ ધાર્મિક વિધિઓ કે પરંપરાઓનું પાલન કરવામાં આવ્યું ન હતું. તેણીએ એ પણ સ્વીકાર્યું હતું કે દંપતી વૈવાહિક સંબંધ ધરાવતા નહોતા.
