ચાંદીપુરા વાયરસના કટોકટીભર્યા સંક્રમણને રોકવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં નેશનલ જોઇન્ટ આઉટબ્રેક રિસ્પોન્સ ટીમ (NJORT) તૈનાત કરી છે.
ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં ફેલાતા ચાંદીપુરા વાયરસના પ્રકોપને પહોંચી વળવા માટે કેન્દ્ર સરકારે કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે આ રોગચાળાને નિયંત્રિત કરવા માટે તૈયારીઓને મજબૂત બનાવવા માટે રાષ્ટ્રીય સંયુક્ત આઉટબ્રેક રિસ્પોન્સ ટીમ (NJORT) તૈનાત કરી છે. વધુમાં પબ્લિક હેલ્થ ઇમરજન્સી ઓપરેશન્સ સેન્ટર (PHEOC) ને સહાય પૂરી પાડવા માટે સક્રિય કરવામાં આવ્યું છે. NJORT માં ICMR જેવી સંસ્થાઓના નિષ્ણાતોનો સમાવેશ થાય છે જેઓ રોગ દેખરેખ, તપાસ, સારવાર અને નિવારણ પર રાજ્ય સરકારો સાથે સહયોગ કરી રહ્યા છે.
કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ તૈનાત દેશભરમાં અગ્રણી સંશોધન સંસ્થાઓના નેટવર્ક દ્વારા હાથ ધરવામાં આવતી ચાલુ, સઘન વૈજ્ઞાનિક તપાસ સાથે સંકલિત રોગ દેખરેખ કાર્યક્રમ હેઠળ સતત રોગ દેખરેખને અનુસરે છે. રાષ્ટ્રીય રોગ નિયંત્રણ કેન્દ્ર (NCDC) રાજ્ય દેખરેખ એકમો સાથે મળીને આ ટીમો સાથે સંકલન કરી રહ્યું છે.
વ્યાપક માહિતી એકત્રિત કરવાના પ્રયાસો
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાંનો હેતુ વાયરસ વિશે શક્ય તેટલી વધુ માહિતી એકત્રિત કરવાનો છે. આમાં વાયરસના ફેલાવા અને બીમારી પેદા કરવાની તેની સંભાવનાનો અભ્યાસ કરવાનો તેમજ શક્ય સારવાર પદ્ધતિઓની શોધનો સમાવેશ થાય છે. પરિણામે નેશનલ સેન્ટર ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલના પબ્લિક હેલ્થ ઇમરજન્સી ઓપરેશન્સ સેન્ટરને નેશનલ જોઈન્ટ આઉટબ્રેક રિસ્પોન્સ ટીમ (NJORT) ને મદદ કરવા માટે સક્રિય કરવામાં આવ્યું છે.
અગ્રણી રાષ્ટ્રીય સંશોધન એજન્સીઓએ જવાબદારી સંભાળી
નોંધનિય છે કે આ તૈનાતી ચાંદીપુરા વાયરસ સંબંધિત એક મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક તપાસ અભિયાન સાથે સુસંગત છે. ICMR-NIE (ચેન્નાઈ), ICMR-NIVCR (પોંડિચેરી), ICMR-NIV (પુણે), ICMR-NIPCR (હૈદરાબાદ) અને ICAR-NIVEDI (બેંગલુરુ) ના પ્રખ્યાત નિષ્ણાતો ગુજરાત રાજ્ય આરોગ્ય વિભાગ સાથે મળીને આ રોગચાળાની તપાસ કરી રહ્યા છે.
શું તપાસ કરવામાં આવી રહી છે?
અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે રાષ્ટ્રીય રોગ નિયંત્રણ કેન્દ્ર (NCDC), ભારતીય તબીબી સંશોધન પરિષદ (ICMR) અને પશુપાલન અને ડેરી વિભાગના નિષ્ણાતોની સંયુક્ત ટીમ રાજસ્થાન અને ગુજરાત સરકારોને મદદ કરશે. આ ટીમ વાયરસના પ્રકોપની તપાસ, તેના ફેલાવાના કારણોને સમજવા, દર્દીઓની સારવાર, પ્રયોગશાળા કામગીરીનું સંકલન, મચ્છર અને જંતુઓનું નિરીક્ષણ અને જાહેર આરોગ્ય પગલાં અમલમાં મૂકવા અંગે ભલામણો પ્રદાન કરશે.
ટીમો કેવી રીતે કાર્ય કરશે?
એવા અહેવાલ છે કે નિષ્ણાતોની સંયુક્ત ટીમ રાજ્યના આરોગ્ય વિભાગો સાથે મળીને જમીન પર પરિસ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરશે અને તેમના તારણોના આધારે કેન્દ્ર સરકારને સલાહ આપશે. નોંધપાત્ર રીતે ચાંદીપુરા વાયરસના પ્રકોપના પેટર્નને સમજવા માટે રોગચાળા, વાયરોલોજી, કીટવિજ્ઞાન, પશુચિકિત્સા વિજ્ઞાન અને પ્રયોગશાળા નિદાનના નિષ્ણાતો આગળ આવ્યા છે.
સામૂહીક સીરોસર્વે પણ કરાશે
નિષ્ણાતોનો હેતુ એ નક્કી કરવાનો છે કે વાયરસનો પ્રકોપ હળવા તાવથી એક્યુટ એન્સેફાલીટીસ સિન્ડ્રોમ (AES) સુધી કેવી રીતે આગળ વધે છે. અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓમાં એક્યુટ ફેબ્રીલ ઇલનેસ (AFI) અને AES ધરાવતા દર્દીઓ માટે પરીક્ષણ વધુ તીવ્ર બનાવવામાં આવ્યું છે. વધુમાં એસિમ્પટમેટિક ચેપ સહિત વાયરસના ફેલાવાની હદનું સચોટ માપન કરવા માટે સમુદાય-આધારિત સીરોસર્વે હાથ ધરવામાં આવી રહ્યા છે. ટીમો ફાટી નીકળવાની વધુ અસરકારક રીતે સમજવા અને વાયરસની ઝડપી ઓળખને સક્ષમ બનાવવા માટે વધુ સારા મોડેલ વિકસાવવા પર કામ કરી રહી છે.
કયા જીવો વાયરસ ફેલાવી રહ્યા છે?
જ્યારે સેન્ડફ્લાય ચાંદીપુરા વાયરસના વાહક હોવાનું માનવામાં આવે છે, ત્યારે નિષ્ણાતો તપાસ કરી રહ્યા છે કે શું અન્ય આર્થ્રોપોડ્સ જેમ કે મચ્છર, બગાઇ અને જીવાત પણ તેને ફેલાવી રહ્યા હોઈ શકે છે. અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવેલા મોટી સંખ્યામાં વેક્ટર નમૂનાઓ હાલમાં પ્રયોગશાળા વિશ્લેષણ હેઠળ છે. અધિકારીઓ જણાવે છે કે વૈજ્ઞાનિક તપાસ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી રોગ માટે જવાબદાર ચોક્કસ વેક્ટરને ઓળખવું અકાળ રહેશે.
૨૦૨૪ કેસમાંથી બોધપાઠ
નોંધપાત્ર રીતે ટીમો ૨૦૨૪ માં ગુજરાતમાં ચાંદીપુરા વાયરસ ફાટી નીકળવાથી પણ બોધપાઠ લઈ રહી છે. તે વર્ષ દરમિયાન વિવિધ વેક્ટર – સેન્ડફ્લાય સહિતની તપાસ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ બધા નમૂનાઓ વાયરસ માટે નકારાત્મક પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યા હતા. તે સમયે કોઈ ચોક્કસ વાહકને નિશ્ચિતપણે ઓળખી શકાયું ન હતું. વૈજ્ઞાનિકો એ પણ તપાસ કરી રહ્યા છે કે શું વાયરસમાં આનુવંશિક ફેરફારો થયા છે. હાલમાં ગાંધીનગર સ્થિત ગુજરાત બાયોટેકનોલોજી રિસર્ચ સેન્ટર ખાતે વાયરસનું સંપૂર્ણ-જીનોમ સિક્વન્સિંગ હાથ ધરવામાં આવી રહ્યું છે.
પશુ નમૂનાઓનું પરીક્ષણ
વૈજ્ઞાનિકો એ પણ તપાસ કરી રહ્યા છે કે શું વાયરસ ઘરેલું પ્રાણીઓમાં ફેલાઈ રહ્યો છે. પરિણામે પ્રાણીઓના નમૂનાઓનું પરીક્ષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ પરીક્ષણો મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે કારણ કે પ્રાણીઓ વાયરસ માટે જળાશય તરીકે કાર્ય કરી શકે છે અને આવી પરિસ્થિતિ એક મહત્વપૂર્ણ ખતરો ઉભો કરશે. ગાય, ભેંસ અને બકરીઓના લોહીના નમૂનાઓનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે અને દૂધના નમૂના પણ એકત્રિત કરવામાં આવી રહ્યા છે. આશરે ૭૦ પ્રાણીઓના લોહીના નમૂના એકત્રિત કરવામાં આવ્યા છે. અધિકારીઓ જણાવે છે કે પ્રયોગશાળાના પરિણામો ઉપલબ્ધ ન થાય ત્યાં સુધી ચોક્કસ નિષ્કર્ષ કાઢવો મુશ્કેલ છે.
ગુજરાતમાં ૨૨ બાળકોના મૃત્યુ
આ ચોમાસા દરમિયાન ચાંદીપુરા વાયરસને કારણે ગુજરાતમાં ૨૨ બાળકોના મૃત્યુ થયા છે. ગુજરાતના આરોગ્ય પ્રધાન પ્રફુલ્લ પાનશેરિયાએ સોમવારે જાહેરાત કરી હતી કે આ સિઝનમાં રાજ્યમાં ૨૨ બાળકો ચાંદીપુરા વાયરસ (CHPV) થી મૃત્યુ પામ્યા છે. તેમણે જણાવ્યું કે ૧૮૪ શંકાસ્પદ CHPV કેસમાંથી ૩૫ નમૂનાઓમાં ચેપનો ચેપ લાગ્યો હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. ચિંતાજનક વાત એ છે કે આ કેસ કોઈ એક ગામ પૂરતા મર્યાદિત નથી. વિવિધ પ્રદેશોમાંથી વાયરસ ફેલાવાના અહેવાલો સામે આવી રહ્યા છે.
ચાંદીપુરા વાયરસના લક્ષણો શું છે?
ચાંદીપુરા વાયરસ એન્સેફાલીટીસ તરીકે ઓળખાતી ખતરનાક સ્થિતિનું કારણ બને છે. હાલમાં તે સેન્ડફ્લાય અને અન્ય જંતુઓ દ્વારા ફેલાય છે તેવું માનવામાં આવે છે. વાયરસના ચેપથી મગજમાં બળતરા થાય છે. ચાંદીપુરા વાયરસનો પહેલો કેસ ૧૯૬૫ માં મહારાષ્ટ્રના નાગપુર જિલ્લાના ચાંદીપુરા ગામમાં નોંધાયો હતો. આ વાયરસ મુખ્યત્વે ૧૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને અસર કરે છે. ચેપ તાવ અને ફ્લૂ જેવા લક્ષણોનું કારણ બને છે ત્યારબાદ મગજમાં બળતરા થવાનું જોખમ રહે છે, જેના પછી દર્દીની સ્થિતિ બગડે છે.
