યુએનઇપી રિપોર્ટ એક કડવું સત્ય

પૃથ્વીના વધતા તાપમાનને રોકવા વિશ્વ માટે કોઈ રસ્તો નથી બચ્યો

યુએનઇપી ના નવા રિપોર્ટ અનુસાર, વૈશ્વિક તાપમાનમાં ૧.૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસનો વધારો હવે અટકાવવો અશક્ય. સતત વધી રહેલા કાર્બન ઉત્સર્જન અને ગ્લોબલ વોર્મિંગના કારણે આગામી વર્ષોમાં પૃથ્વીનું તાપમાન ૧.૮ થી ૨ ડિગ્રી સુધી પહોંચવાની આશંકા.

યુનાઈટેડ નેશન્સ (યુએન) ના એક નવા અહેવાલે એ જ કડવા સત્યની પુષ્ટિ કરી છે જે આપણે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી જાણીએ છીએ. હવે ૧.૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસની મર્યાદામાં પૃથ્વીના વધતા તાપમાનને રોકવા માટે વિશ્વ માટે કોઈ રસ્તો નથી.

યુનાઈટેડ નેશન્સ એન્વાયર્નમેન્ટ પ્રોગ્રામ (યુએનઇપી)ના આ રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે હવે ખરો સવાલ એ છે કે શું માનવી એવા પગલાં લઈ શકે છે જે ૧.૫ ડિગ્રીની મર્યાદાને વટાવ્યા પછી થતા નુકસાનને ઘટાડી શકે અને થોડા સમય પછી તાપમાનને આ રેન્જમાં પાછું લાવી શકાય? પરંતુ શ્રેષ્ઠ સ્થિતિમાં પણ તાપમાન ઘટતા પહેલા ઓછામાં ઓછા ૧.૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી જશે. ત્યાં જ મોટાભાગના અંદાજો સૂચવે છે કે તે ૨ ડિગ્રી સેલ્સિયસની મર્યાદાને પાર કરશે.

રિપોર્ટમાં સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું છે કે ‘આપણે હવે એવા તબક્કે પહોંચી ગયા છીએ જ્યાં વિજ્ઞાન પાસે તાપમાનને ૧.૫ ડિગ્રીથી નીચે રાખવાનો કોઈ વ્યવહારિક રસ્તો બચ્યો નથી.’

અગાઉના અહેવાલોમાં તાપમાન આ મર્યાદામાં રાખવાની થોડી આશા હતી પરંતુ હવે તે તક પણ ખોવાઈ ગઈ છે.

હકીકતમાં ૧.૫ ડિગ્રીનો આ આંકડો પૂર્વ-ઔદ્યોગિક સ્તરે વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા નિર્ધારિત મર્યાદા છે. એવું નથી કે આ મર્યાદા ઓળંગતાની સાથે જ કોઈ નવી આફત અચાનક આવી જશે, પરંતુ વિજ્ઞાન સ્પષ્ટપણે કહે છે કે આજે આપણે જે હવામાનની આફતોનો સામનો કરી રહ્યા છીએ. જેમ કે અતિશય ગરમી, ભયંકર દુષ્કાળ, કમોસમી વરસાદ અને પૂર તાપમાન વધવાની સાથે વધુ ખતરનાક અને વારંવાર બનશે.

વર્ષ ૨૦૧૫ માં ઐતિહાસિક પેરિસ કરારનો મુખ્ય ધ્યેય વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધારાને ૨ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી નીચે રાખવાનો અને તેને ૧.૫ ડિગ્રીની અંદર મર્યાદિત રાખવાનો હતો.

જોકે ૨૦૨૪ માં આ ૧.૫ ડિગ્રી થ્રેશોલ્ડનો ભંગ થયો હતો, જે ઇતિહાસના સૌથી ગરમ વર્ષ તરીકે નોંધાયું હતું. તે વર્ષે સરેરાશ તાપમાન સ્થાપિત આધારરેખા કરતાં ૧.૫૫ ડિગ્રી ઉપર હતું. જુલાઈ ૨૦૨૩ અને ડિસેમ્બર ૨૦૨૪ ની વચ્ચે ફક્ત એક મહિનાના અપવાદ સિવાય દર મહિને તાપમાન આ મર્યાદાને ઓળંગી ગયું.

જોકે જ્યારે વૈજ્ઞાનિકો ૧.૫ કે ૨ ડિગ્રીની વાત કરે છે ત્યારે તેઓ એક વર્ષની ગરમી કરતાં ઘણા દાયકાઓની સરેરાશને જુએ છે. ઉદાહરણ તરીકે 2024 ની રેકોર્ડ ગરમી આંશિક રીતે ‘અલ નીનો’ ઘટના દ્વારા પ્રેરિત હતી ત્યારબાદ ૨૦૨૫ માં તાપમાન થોડું ઘટીને ૧.૪૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ થઈ ગયું.

છતાં યુએનઇપી ના એક નવા અહેવાલમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે આપણે હવે એવા તબક્કામાં પહોંચી ગયા છીએ જ્યાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન સતત ૧.૫-ડિગ્રીથી ઉપર રહેશે.

અહેવાલ મુજબ, જો પ્રદૂષણ વર્તમાન દરે ચાલુ રહેશે તો ૧.૫-ડિગ્રી મર્યાદા માટે બાકી રહેલું ‘કાર્બન બજેટ’ આગામી ત્રણ વર્ષમાં સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ જશે. જો આપણે તાપમાનને ૧.૫ ડિગ્રીથી નીચે લાવવાનો પ્રયાસ કરીએ તો પણ ઘણા રાષ્ટ્રો અને સમુદાયો પહેલાથી જ અફર નુકસાન સહન કરી ચૂક્યા હશે.

નેપાળમાં તાજેતરમાં થયેલા વિનાશને ઉદાહરણ તરીકે ટાંકીને ભારતીય ઉર્જા નિષ્ણાત અને ભૂતપૂર્વ આબોહવા વાટાઘાટકાર અજય માથુરે આ આપત્તિને એક ભયાનક ચેતવણી તરીકે વર્ણવી છે. તેમણે નોંધ્યું કે નેપાળમાં હિમનદી પતનને કારણે આવેલા વિનાશક પૂર સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે વધતા તાપમાનની કિંમત ગુમાવેલા જીવ અને વિખેરાયેલા પરિવારોના રૂપમાં ચૂકવવામાં આવી રહી છે.

માથુરે કહ્યું, “પેરિસ કરાર પછી રાષ્ટ્રો દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાંથી ચોક્કસપણે પ્રદૂષણમાં થોડો ઘટાડો થયો છે. અંદાજિત તાપમાનમાં વધારો ૪ ડિગ્રીથી ૨.૮ ડિગ્રી સુધી મર્યાદિત થયો છે. જોકે ફક્ત આ પૂરતું નથી. ગરમ થતા ગ્રહ પર સૌથી વધુ જોખમમાં રહેલા લોકોને બચાવવા માટે સમગ્ર વિશ્વએ તાત્કાલિક આર્થિક અને વ્યવહારુ સહાય પૂરી પાડવા માટે એક થવું જોઈએ.”

અહેવાલમાં એ પણ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે તાપમાન પાછું નીચે લાવવા માટે ‘કાર્બન ડાયોક્સાઇડ દૂર કરવા’ (સીડીઆર) તકનીકો પર આધાર રાખવો પડશે. જોકે આ તકનીકો હજુ સુધી પૂરતી અસરકારક નથી. વાતાવરણમાંથી કાર્બન દૂર કરવું જરૂરી હોવા છતાં તે હાનિકારક વાયુઓના ઉત્સર્જનને રોકવાના વિકલ્પ તરીકે સેવા આપી શકતું નથી.

 

કલ્પેશ એન લીંબાસિયા

વિશ્વ સમાચાર રિપોર્ટર