કોરોના લોકડાઉન જેવા કડક નિયંત્રણો હેઠળ પાકિસ્તાન

પાકિસ્તાનની હાલત હવે એવી થઈ ગઈ છે કે લોકો માટે પેટ્રોલ ભરાવવું પણ મુશ્કેલ બની ગયું છે અને સરકાર માટે દેશ ચલાવવો પણ મુશ્કેલ છે. આ દેશમાં પેટ્રોલનો ભાવ હવે ૩૯૧ પાકિસ્તાની રૂપિયા સુધી પહોંચી ચૂક્યો છે જ્યારે ડીઝલનો ભાવ તો ૪૨૫ પાકિસ્તાની રૂપિયા થઈ ગયો છે. પાકિસ્તાન પાસે પેટ્રોલનો સ્ટોક પણ માંડ ૧૪ દિવસ ચાલે એટલો જ રહે છે. ગેસની સ્થિતિ પણ ગંભીર છે. હવે આ બધાની અસર સીધી લોકોના ધંધા-રોજગાર પર પડી રહી છે.

પાકિસ્તાન સરકારે હવે વીજળી અને ઈંધણ બચાવવાના નામે બજારો અને દુકાનો વહેલી બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. નવી ગાઇડલાઇન બહાર પાડવામાં આવી છે. એ મુજબ દુકાનો, બજારો, શોપિંગ મોલ અને કરિયાણાની દુકાનો રાત્રે ૦૯:૦૦ વાગ્યા સુધી જ ખુલ્લી રાખી શકાશે. લગ્નના હોલ અને પાર્ટી પ્લોટ રાત્રે ૧૦:૦૦ વાગ્યા સુધીમાં બંધ કરવા પડશે. હોટેલ અને રેસ્ટોરાં માટે રાત્રે ૧૧:૦૦ વાગ્યા સુધીની મર્યાદા રાખવામાં આવી છે. હોમ ડિલિવરી ચાલુ રાખી શકાશે. આમાં હોસ્પિટલ, દવાખાના, પેટ્રોલ પંપ, જિમ અને આઈટી કંપનીઓ જેવી જરૂરી સેવાઓને છૂટ આપવામાં આવી છે. પાકિસ્તાનની સૌથી મોટી મુશ્કેલી એ છે કે આ સંકટમાંથી બહાર આવવા માટે માત્ર પેટ્રોલના ભાવ વધારવા કે દુકાનો વહેલી બંધ કરાવવાથી કામ ચાલવાનું નથી.

પાકિસ્તાનની હાલત એટલી બધી કંગાળ થઈ ચૂકી છે કે હવે લગ્ન પ્રસંગોમાં પણ ભિખારી જેવી હાલત જોવા મળી રહી છે. કરાચીના પ્રખ્યાત અખબાર ડોનના એક અહેવાલ મુજબ, પાકિસ્તાન સરકારે જનતાને રાહત આપવાના નામે એક નવો જ તઘલખી આદેશ આપ્યો છે. હવે ત્યાં લગ્ન કે કોઈપણ ખુશીના પ્રસંગમાં મહેમાનોને ખાવામાં માત્ર એક જ વાનગી પીરસી શકાશે. જે દેશ પોતાની સેના અને રાજનેતાઓના ખર્ચા નથી રોકી શકતો, તે હવે બિચારા સામાન્ય લોકોના લગ્નના ખાવા પર પણ કાપ મૂકી રહ્યો છે. ખાવાની રંગત જ ઉડાડી દેનાર આ દેશની બરબાદી ખરેખર જોવા જેવી છે, જ્યાં લોકો બે ટંક રોટલી માટે પણ સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે.

આર્થિક કટોકટીમાં ફસાયેલું પાકિસ્તાન હવે ગાડીઓ ખરીદવા માટે પણ ફાંફા મારી રહ્યું છે. ખર્ચ ઘટાડવાના નાટક કરતા પાકિસ્તાની સરકારે હવે સરકારી વિભાગો માટે નવા વાહનો ખરીદવા પર સીધો પ્રતિબંધ લગાવી દીધો છે. કરાચીના અખબાર ધ એક્સપ્રેસ ટ્રિબ્યુન મુજબ, આ ભિખારી હાલતમાં પહોંચેલી સરકારની બચત યોજનાનો જ એક ભાગ છે. હવે ત્યાં સરકારી ઓફિસોમાં બીજી ચીજવસ્તુઓની ખરીદી પણ બંધ કરી દેવાઈ છે. જેમાં કોમ્પ્યુટર કે આઈટીનો સામાન અપવાદમાં રાખવામાં આવ્યો છે. જોકે, વિકાસના નામે મોટા દાવા કરતી આ સરકારના પ્રોજેક્ટ્સને આ નિયમમાંથી છૂટ જરૂર મળી છે. પાકિસ્તાન સરકારની હાલત એટલી ખરાબ છે કે તેમણે સરકારી ગાડીઓના પેટ્રોલ-ડીઝલના ફંડમાં પણ કાપ મૂકી દીધો છે. આગામી ત્રણ મહિના માટે સરકારી ગાડીઓનું ઈંધણ સીધું 50 ટકા ઓછું કરી નાખવામાં આવ્યું છે. આમ તો પાકિસ્તાનના સરકારી કર્મચારીઓને તો રાહત થઈ ગઈ છે. તેમને સરકારી કામકાજ માટે બધી જગ્યાએ દોડવાથી મુક્તિ મળી ગઈ છે. કેમ કે, તેઓ ચાલતા કે સરકારી બસોમાં તો નથી જવાના. આ નિયંત્રણમાં સેના, પોલીસ અને ટેક્સ વિભાગની ગાડીઓને થોડી રાહત છે, પણ તેમની પણ બિન-જરૂરી અને વહીવટી ગાડીઓનું પેટ્રોલ તો કાપવું જ પડશે.

પાકિસ્તાનમાં હવે વાત માત્ર પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ સુધી અટકી નથી. દેશની આર્થિક હાલત એવી બની ગઈ છે કે સરકારે હવે પોતાના જ મંત્રીઓ અને અધિકારીઓની વિદેશ યાત્રા પર પણ બ્રેક મારી દીધી છે. પાકિસ્તાન સરકારે સરકારી કર્મચારીઓની વિદેશ યાત્રા પર આગામી ત્રણ મહિના માટે પ્રતિબંધ લગાવી દીધો છે. મંત્રીઓ હોય, સલાહકારો હોય કે સરકારી અધિકારીઓ એમ બધાની વિદેશ યાત્રા પર રોક લગાવવામાં આવી છે. અને જો કોઈ માટે વિદેશ જવું બહુ જ જરૂરી હોય, તો પણ હવે બિઝનેસ ક્લાસ નહીં જવાનું, સીધી ઈકોનોમી ક્લાસની ટિકિટ જ કઢાવવી પડશે. આ નિયમ વિદેશમાં કામ કરતા પાકિસ્તાની રાજદૂતો માટે પણ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે.

સરકારી વિભાગોને સત્તાવાર રાત્રિભોજન અને સેમિનાર માટે મોટી હોટેલ કે મોંઘા વેન્યુમાં પૈસા ખર્ચવાની પણ મનાઈ કરવામાં આવી છે. મીટિંગ કરવી હોય તો સરકારી હોલમાં જ કરવાની રહેશે. શક્ય હોય તો ઓનલાઈન મીટિંગ કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે. એટલે કે, પાકિસ્તાન સરકાર હવે દરેક જગ્યાએ ખર્ચ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. સરકારી ગાડીઓથી લઈને પેટ્રોલ સુધી, વિદેશ પ્રવાસથી લઈને હોટલમાં મીટિંગ સુધી, અને લગ્નના જમણવારથી લઈને બજારો વહેલા બંધ કરાવવા સુધી એમ બધે જ ખર્ચો ઘટાડવાની વાત છે.

પાકિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થા વિશે એક વાત વારંવાર સાંભળવા મળે છે કે, પાકિસ્તાન એક લોન ચૂકવવા માટે બીજી લોન લે છે? એક દેશ પૈસા આપવાની ના પાડે તો તે આઈએમએફ પાસે જાય. આઈએમએફ ની લોન મળે તો થોડા સમય માટે રાહત મળે. એના પછી એ લોન ચૂકવવાની આવે 

તો ફરી પૈસાની જરૂર પડે. એટલે ફરી આઈએમએફ ની પાસે જવાનું. આઈએમએફ ના પાડે તો ચીન કે સાઉદી અરેબિયાની પાસે જવાનું. ફરી નવી લોન લેવાની. આ જ સાઇકલ વર્ષોથી ચાલી રહી છે. પાકિસ્તાનની પ્રજાના કમનસીબે આ રૂપિયા સીધા પાકિસ્તાનની સેનાના અધિકારીઓના ગજવાંમાં જઈ રહ્યા છે. અને એનાથી વિદેશોમાં મિલકતોની ખરીદી થઈ રહી છે.

પાકિસ્તાનમાં જ્યાં સુધી જેહાદી માનસિકતા રહેશે ત્યાં સુધી આવી જ પરિસ્થિતિ રહેશે. પાકિસ્તાનમાં મુશ્કેલી એ છે કે, ત્યાંની પ્રજા વેપારી છે, એટલા માટે જ ત્યાંની પ્રજા ભિખારી છે. જે દિવસે વિદેશોમાં પાકિસ્તાનની સેનાના અધિકારીઓએ છુપાવેલી મિલકતો વિશે પાકિસ્તાનની પ્રજાને ખબર પડશે એ દિવસે આ દેશમાં બળવો થશે. સેનાની સામે બળવો થશે. એ બળવાને ત્યાંની સરકાર કોઈ રીતે અટકાવી નહીં શકે. 

કલ્પેશ એન લીંબાસિયા

વિશ્વ સમાચાર રિપોર્ટર