આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ભરવું એક મહત્વપૂર્ણ નાણાકીય જવાબદારી માનવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે એવી માન્યતા છે કે માત્ર નોકરી કરતા અથવા વ્યવસાય કરતા લોકો જ ITR ભરે છે. પરંતુ ગૃહિણીઓ માટે પણ કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં ITR ભરવાની જરૂર પડી શકે છે.
ગૃહિણી પાસે નિયમિત નોકરી અથવા નિશ્ચિત પગાર ન હોય, તેનો અર્થ એવો નથી કે તેમની કોઈ આવક જ ન હોય. જો ગૃહિણીને બેંકના વ્યાજ, ભાડાની આવક, રોકાણ અથવા અન્ય કોઈ સ્ત્રોતમાંથી આવક થતી હોય, તો તેમને આવકવેરાના નિયમો સમજવા જરૂરી બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં જરૂરી હોય તો ITR પણ દાખલ કરવો પડે છે.
આવકવેરા કાયદા મુજબ જો ગૃહિણીની વાર્ષિક આવક નક્કી કરેલી મૂળભૂત કરમુક્ત મર્યાદાથી ઓછી હોય, તો સામાન્ય રીતે ITR ભરવાની જરૂર પડતી નથી. ૬૦ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લોકો માટે નવી ટેક્સ વ્યવસ્થામાં આ મર્યાદા ૪ લાખ રૂપિયા છે, જ્યારે જૂની ટેક્સ વ્યવસ્થામાં તે ૨.૫ લાખ રૂપિયા છે. જો આવક આ મર્યાદાથી વધુ હોય, તો આવકના આધારે ITR દાખલ કરવો પડી શકે છે. ૮૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરના સુપર સિનિયર સિટિઝન્સ માટે અલગ આવક મર્યાદા લાગુ પડે છે.
ગૃહિણીઓની આવકના સ્ત્રોત વિવિધ હોઈ શકે છે. જો પતિ ઘરખર્ચ માટે પત્નીને પૈસા આપે છે, તો સામાન્ય રીતે તેને પત્નીની આવક માનવામાં આવતી નથી, ભલે તે રકમ તેમના બેંક ખાતામાં જમા થતી હોય.
જો ગૃહિણીના નામે ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) હોય, તો તેમાંથી મળતું વ્યાજ તેમની આવક ગણાય છે અને નિયમો મુજબ તેના પર ટેક્સ લાગુ પડી શકે છે.
જો પતિ પોતાના પૈસાથી પત્નીના નામે રોકાણ કરે, તો તે રોકાણ અને તેમાંથી થતી આવકનું મૂલ્યાંકન આવકવેરાના નિયમો મુજબ અલગ રીતે થઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં આવી આવક પતિની આવક સાથે પણ જોડાઈ શકે છે.
ગૃહિણીઓને સંબંધીઓ પાસેથી મળતી કેટલીક ભેટો પર ટેક્સ લાગતો નથી. જોકે, જો બિન-સંબંધીઓ પાસેથી એક નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન મળેલી ભેટોની કુલ કિંમત ૫૦ હજાર રૂપિયાથી વધુ હોય, તો તેના પર ટેક્સ લાગુ પડી શકે છે.
ટેક્સપાત્ર આવક જાણવા માટે ગૃહિણીએ પોતાની તમામ ટેક્સપાત્ર આવકને એકત્ર કરવી જોઈએ. તેમાં બેંક અથવા FDનું વ્યાજ, ભાડાની આવક તેમજ રોકાણમાંથી મળતી કમાણીનો સમાવેશ થાય છે. ત્યારબાદ લાગુ પડતી કપાતો અને છૂટનો લાભ ઘટાડીને ટેક્સપાત્ર આવક નક્કી કરી શકાય છે. PPF, NSC, હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સ અને પાત્ર દાન જેવી યોજનાઓ પર મળતી કપાતનો લાભ પણ મેળવી શકાય છે.
વિશ્વ સમાચાર રિપોર્ટર
( કલ્પેશ એન લીંબાસિયા )
