દિવાળી પર ફટાકડા ફોડવા મળશે

સુપ્રીમ કોર્ટે સંપૂર્ણ પ્રતિબંધનો ઈનકાર કર્યો

દિવાળી પહેલા ફટાકડાને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાલી રહેલી સુનાવણીમાં બુધવારે મહત્વની ટિપ્પણી સામે આવી છે. જસ્ટિસ એમ.એમ. સુંદરેશ અને જસ્ટિસ પી.બી. વરાળેની બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોર્ટ ફટાકડા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની દિશામાં નથી, પરંતુ દિવસભર એટલે કે ૨૪ કલાક ફટાકડા ફોડવાની મંજૂરી પણ આપવામાં આવશે નહીં.

કોર્ટે કહ્યું કે લોકોની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક ભાવનાઓનું પણ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે, પરંતુ સાથે બાળકો, વૃદ્ધો અને બીમાર લોકો સહિત સામાન્ય લોકો પર પ્રદૂષણની અસરને પણ અવગણી શકાય નહીં. તેથી બંને બાબતો વચ્ચે સંતુલન જાળવીને ફટાકડા ફોડવા માટે ચોક્કસ સમય નક્કી કરવાની જરૂરિયાત કોર્ટે વ્યક્ત કરી.

૨૪ કલાક ફટાકડા ફોડવાની છૂટ નહીં

સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી દરમિયાન સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો કે સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ અને કોઈપણ નિયંત્રણ વિના ફટાકડા ફોડવાની છૂટ, બંને અંતિમ વિકલ્પ નથી. બેન્ચે કહ્યું કે ફટાકડા માટે ચોક્કસ સમયગાળો નક્કી કરીને મધ્યમ માર્ગ શોધવો પડશે. એટલે કે દિવાળી (Diwali 2026)નો તહેવાર પણ ઉજવી શકાય અને સતત ફટાકડાના કારણે લોકોના સ્વાસ્થ્ય તથા પર્યાવરણ પર પડતી અસરને પણ નિયંત્રિત કરી શકાય. આથી હાલના તબક્કે “દિવાળી પર બિન્દાસ્ત ૨૪ કલાક ફટાકડા ફોડી શકાશે” એવું માનવું યોગ્ય નથી. અંતિમ સમયમર્યાદા અને અન્ય શરતો અંગે આગળના આદેશની રાહ જોવી પડશે.

ગ્રીન ફટાકડાઓ પર ખાસ વિચાર

સુનાવણી દરમિયાન કેન્દ્ર સરકાર તરફથી એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટીએ કેટલીક ચોક્કસ ‘નેક્સ્ટ જનરેશન જોઈન્ટ ગ્રીન ક્રેકર્સ’ અંગે માહિતી રજૂ કરી હતી. આ ફટાકડા સીએસઆઈઆર-નીરી સાથેના સહયોગથી વિકસાવવામાં આવ્યા છે. તેમાં ઉત્સર્જન ઘટાડવાના હેતુથી બેરિયમ સોલ્ટનું પ્રમાણ ઘટાડવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવાયું છે. આવા ફટાકડાઓને મંજૂરી આપવામાં આવે તો તે ચોક્કસ શરતો સાથે જ રહેશે.

લાઇસન્સ ધરાવતા ઉત્પાદકો માટે જ મંજૂરીનો વિચાર

સરકાર તરફથી રજૂ કરાયેલી નોંધ મુજબ, ચોક્કસ નેક્સ્ટ-જનરેશન ગ્રીન ક્રેકર્સને મંજૂરી આપવામાં આવે તો તેનું ઉત્પાદન લાઇસન્સ પ્રાપ્ત ઉત્પાદકો દ્વારા જ થવું જોઈએ. આ ઉપરાંત ફટાકડાઓએ નિર્ધારિત અવાજ, ઉત્સર્જન અને સુરક્ષા ધોરણોનું પાલન કરવું પડશે. પ્રતિબંધિત રસાયણોનો ઉપયોગ પણ મંજૂર નહીં હોય.

૧૨૫ dB(AI) અને ૧૪૫ dB(C) પીકનો ઉલ્લેખ

સરકાર દ્વારા રજૂ કરાયેલી માહિતીમાં આવા ચોક્કસ ગ્રીન ક્રેકર્સ માટે ૧૨૫ dB(AI)/૧૪૫ dB(C) પીકની અવાજ મર્યાદાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, આનો અર્થ એ નથી કે દરેક પ્રકારના ફટાકડાને આપમેળે આ મર્યાદા હેઠળ મંજૂરી મળી ગઈ છે. કયા ફટાકડા, કયા સમય દરમિયાન અને કઈ શરતો સાથે મંજૂર થશે તે અંગે કોર્ટની આગળની કાર્યવાહી મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

૧૫ ઓક્ટોબરે ફરી સુનાવણી

ફટાકડામાં બેરિયમના ઉપયોગ અને તેની પર્યાવરણ પર થતી અસર અંગે વધુ અભ્યાસ અને તપાસ માટે કેન્દ્ર સરકાર તથા નિષ્ણાત સંસ્થાઓને સમય આપવામાં આવ્યો છે. આ મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટમાં આગામી મહત્વની સુનાવણી ૧૫ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ ના રોજ થવાની છે. ત્યારબાદ ફટાકડાના પ્રકાર, બેરિયમના ઉપયોગ અને અન્ય નિયમો અંગે વધુ સ્પષ્ટતા થઈ શકે છે.