ફર્ટિલિટી ડાયટ શું છે?

પ્રેગ્નેન્સી પ્લાન કરતી મહિલાઓને ઘણીવાર કહેવામાં આવે છે કે યોગ્ય આહાર પસંદ કરવાથી ગર્ભવતી થવાની શક્યતા વધી જશે. પરંતુ આમાં કેટલું વૈજ્ઞાનિક સત્ય છે અને કેટલું માત્ર એક ટ્રેન્ડ છે તે ધ્યાનમાં લેવું મહત્વપૂર્ણ છે.

આજે બાળકો ઇચ્છતા કપલ દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા મુખ્ય પડકારોમાં વંધ્યત્વ (Infertility) એક છે. તાજેતરના સમયમાં, પ્રજનન આહાર (fertility diet) સોશિયલ મીડિયા, વેલનેસ બ્લોગ્સ અને ક્લિનિકલ ચર્ચાઓ પર એક ગરમ વિષય બની ગયો છે. 

ફર્ટિલિટી ડાયટમાં સોશિયલ મીડિયા પર ‘સીડ સાયકલિંગ’, જેમાં હોર્મોનલ પ્રવૃત્તિ માટે ખાસ બીજ ખાવાનો સમાવેશ થાય છે, તેનાથી લઈને મોંઘા સપ્લીમેન્ટ અને વિદેશી સુપરફૂડ્સ સુધી બધું જ શામેલ છે, એમ ઇન્દ્રપ્રસ્થ એપોલો હોસ્પિટલ્સના પ્રસૂતિ અને સ્ત્રીરોગવિજ્ઞાનના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડોક્ટરોએ જણાવ્યું હતું. 

પ્રેગ્નેન્સી પ્લાન કરતી મહિલાઓને ઘણીવાર કહેવામાં આવે છે કે યોગ્ય આહાર પસંદ કરવાથી ગર્ભવતી થવાની શક્યતા વધી જશે. પરંતુ આમાં કેટલું વૈજ્ઞાનિક સત્ય છે અને કેટલું માત્ર એક ટ્રેન્ડ છે તે ધ્યાનમાં લેવું મહત્વપૂર્ણ છે.

ડોક્ટરોએ ‘સાચું સત્ય ક્યાંક વચ્ચે રહેલું છે. જ્યારે માત્ર આહાર વંધ્યત્વનો ઉકેલ લાવી શકતો નથી, ત્યારે પોષણ સ્ત્રીઓ અને પુરુષો બંનેના પ્રજનન સ્વાસ્થ્યમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.’

પોષણ અને પ્રજનન ક્ષમતા વચ્ચેનો સંબંધ

આપણા શરીરનું હોર્મોનલ કાર્ય, ઓવ્યુલેશન અને પુરુષોમાં શુક્રાણુઓની ગુણવત્તા એ બધું આપણે જે ખોરાક ખાઈએ છીએ તેના પર સીધું જ આધારિત છે. કુપોષણ, સ્થૂળતા અને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય વિકૃતિઓ ગર્ભધારણમાં દખલ કરી શકે છે. 

અભ્યાસો સૂચવે છે કે જે સ્ત્રીઓ યોગ્ય આહારનું પાલન કરે છે તેઓ વધુ નિયમિતપણે ઓવ્યુલેશન કરે છે. સારા પોષણની સ્થિતિ ધરાવતા પુરુષોમાં શુક્રાણુઓની સંખ્યા અને ગતિશીલતા વધુ સારી હોય છે. જો કે, કોઈ ચોક્કસ ખોરાક અથવા પૂરક માત્ર ગર્ભાવસ્થાની ખાતરી આપતું નથી.

વૈજ્ઞાનિક રિસર્ચ 

હાર્વર્ડ સ્કૂલ ઓફ પબ્લિક હેલ્થના અભ્યાસો સહિત અગ્રણી સંશોધનમાં આહાર અને પ્રજનન ક્ષમતા વચ્ચેનો સંબંધ જોવા મળ્યો છે. હાર્વર્ડ સ્થિત નર્સીસ હેલ્થ સ્ટડી જેવા લાંબા ગાળાના અભ્યાસો સૂચવે છે કે ચોક્કસ આહાર પ્રજનન સ્વાસ્થ્યમાં નોંધપાત્ર સુધારો લાવી શકે છે.

સિમ્પલ ડાયટ 

બિનઆરોગ્યપ્રદ ચરબીને બદલે સ્વસ્થ ચરબી પસંદ કરો. પેકેજ્ડ નાસ્તા, તળેલા ખોરાક અને બેકરી ઉત્પાદનોમાં જોવા મળતી ટ્રાન્સ ચરબી ઓવ્યુલેશનની સમસ્યા પેદા કરી શકે છે. આ ચરબીને બદામ, બીજ, મગફળીનું તેલ, સરસવનું તેલ, ફેટી ફિશ અને એવોકાડોથી બદલવાથી હોર્મોનલ સંતુલન જાળવવામાં મદદ મળી શકે છે.

ક્વોલિટી કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ પર આધાર રાખો. લોટ, ખાંડવાળા ખોરાક અને સફેદ બ્રેડ ઝડપથી ઇન્સ્યુલિનનું સ્તર વધારે છે. આ ઓવ્યુલેશનમાં દખલ કરી શકે છે (ખાસ કરીને પીસીઓએસ ધરાવતી સ્ત્રીઓમાં). ભાખરી, બ્રાઉન રાઈસ, બાજરી, ઓટ્સ અને કઠોળ લોહીમાં શર્કરાના સ્તરને જાળવવામાં મદદ કરે છે.

સપ્લીમેન્ટ પદાર્થો પર વધુ પડતો આધાર રાખ્યા વિના, વિવિધ સ્ત્રોતોમાંથી પૂરતા પ્રમાણમાં પ્રોટીનનો તમારા આહારમાં સમાવેશ કરો. કઠોળ, ચણા, રાજમા, સોયા અને પનીર જેવા છોડમાંથી મળતા પ્રોટીન લાલ માંસના વધુ પડતા સેવન કરતાં ઓવ્યુલેશન સ્વાસ્થ્ય માટે વધુ સારા છે. ઈંડા અને માછલી સારા વિકલ્પો છે.

ફોલેટ, આયર્ન, વિટામિન બી૧૨, વિટામિન ડી, ઝીંક, આયોડિન અને ઓમેગા-૩ ફેટી એસિડ ઇંડા અને શુક્રાણુના સ્વાસ્થ્ય અને ગર્ભના પ્રારંભિક વિકાસ માટે જરૂરી છે. ઘણા લોકોમાં આ પોષક તત્વોની ઉણપ હોય છે જે ધ્યાન બહાર રહેતી નથી.