બેન્જામિન નેતન્યાહૂ – ષટ્કોણ જોડાણનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરીને ભારતને કોર પાર્ટનર બનાવ્યું છે. પીએમ મોદીના ૨ દિવસીય ઇઝરાયેલ પ્રવાસ પહેલાં આ પહેલ મધ્યપૂર્વમાં વધતા તણાવ અને વ્યૂહાત્મક બદલાવ વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ ગણાઈ રહી છે.
ભારતના પીએમ મોદીના ૨ દિવસીય ઇઝરાયેલ પ્રવાસ પહેલાં મધ્યપૂર્વની રાજનીતિમાં મોટો કૂટનીતિક ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન નેતન્યાહુએ ષટ્કોણ જોડાણ નામના નવા વ્યૂહાત્મક ગઠબંધનનો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે, જેમાં ભારતને કોર પાર્ટનર તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. આ જાહેરાત એવા સમયમાં થઈ છે જ્યારે ઇઝરાયેલ અને ઇરાન વચ્ચે તણાવ વધતો જઈ રહ્યો છે અને પ્રદેશમાં નવી ગઠબંધન રાજનીતિ આકાર લઈ રહી છે.
ઇઝરાયેલના વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલા નિવેદનમાં જણાવાયું છે કે ષટ્કોણ જોડાણ માં ભારત સિવાય ઇઝરાયેલ, ગ્રીસ અને સાયપ્રસ મુખ્ય ભાગીદાર રહેશે. આ ઉપરાંત કેટલાક અરબી, આફ્રિકી અને એશિયાઈ દેશોને પણ આ ગઠબંધનમાં જોડવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. નેતન્યાહૂએ કહ્યું છે કે મધ્યપૂર્વમાં વધતી કટ્ટરપંથી શક્તિઓ સામે સંયુક્ત મોરચો બનાવવો સમયની માંગ છે.
૨૫ અને ૨૬ ફેબ્રુઆરી ના રોજ નરેન્દ્ર મોદી ઇઝરાયેલની રાજકીય મુલાકાતે જશે. ભારતના વિદેશ મંત્રાલય મુજબ, આ તેમની ઇઝરાયેલની બીજી સત્તાવાર મુલાકાત હશે. બંને નેતાઓ ક્ષેત્રિય અને વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરશે તેમજ સુરક્ષા, રક્ષા સહકાર અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત બનાવવાના મુદ્દાઓ પર વિચારવિમર્શ કરશે.
૨૨ ફેબ્રુઆરી ના રોજ યોજાયેલી કેબિનેટ બેઠકમાં નેતન્યાહૂએ ષટ્કોણ જોડાણ નું ખાકું રજૂ કર્યું. તેમણે જણાવ્યું કે આ ગઠબંધનનો હેતુ એવા દેશોને એક મંચ પર લાવવાનો છે જે સુરક્ષા, વાસ્તવિકતા અને ભવિષ્યના લક્ષ્યોને લઈને સમાન વિચારધારા ધરાવે છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ ગઠબંધન સુરક્ષા સહકાર, ઇન્ટેલિજન્સ શેરિંગ અને ડિફેન્સ કો-ઓર્ડિનેશનને વધુ ઊંડો બનાવશે.
નેતન્યાહૂએ કટ્ટર શિયા અને સુન્ની સંગઠનોનો ઉલ્લેખ કરતા જણાવ્યું કે પ્રદેશમાં વધતી અસ્થીરતા સામે સંકલિત જવાબ આપવો જરૂરી છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ ગઠબંધન મુખ્યત્વે ઇરાન અને તેના સહયોગી સંગઠનો સામે વ્યૂહાત્મક સંતુલન બનાવવા માટે રચાઈ રહ્યું છે. સાથે જ સાઉદી અરેબિયા અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ માં થયેલા પારસ્પરિક રક્ષા કરાર બાદ પ્રદેશમાં નવા શક્તિ સમીકરણો ઉભા થયા છે.
પહેલાં ભારત, યુએઈ, ઇઝરાયેલ અને ગ્રીસ વચ્ચે સહકાર અંગે ચર્ચાઓ થઈ હતી, પરંતુ ષટ્કોણ જોડાણ ને પહેલીવાર સ્પષ્ટ અને જાહેર વ્યૂહાત્મક ફ્રેમવર્ક તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ પગલું પશ્ચિમ અને દક્ષિણ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભૂરાજકીય પરિવર્તનને ઔપચારિક સ્વરૂપ આપવાનો પ્રયાસ માનવામાં આવે છે.
આ ગઠબંધન માત્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધો સુધી મર્યાદિત નથી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારત અને ઇઝરાયેલ વચ્ચે રક્ષા, ટેક્નોલોજી અને કૃષિ ક્ષેત્રમાં સહકાર વધ્યો છે. અબ્રાહમ કરાર અને I૨U૨ જેવા મંચોએ પહેલેથી જ ત્રિપક્ષીય અને બહુપક્ષીય સહકારનો માર્ગ તૈયાર કર્યો છે, પરંતુ હવે સુરક્ષા કેન્દ્રિત માળખું ઉભું કરવાની દિશામાં આ પહેલ મહત્વપૂર્ણ ગણાઈ રહી છે.
મોડીનાં ઇઝરાયેલ પ્રવાસ દરમિયાન ષટ્કોણ જોડાણ અંગે વધુ સ્પષ્ટતા અને સંભવિત સહમતિઓ સામે આવી શકે છે. આ પહેલ ભારત માટે પણ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે કારણ કે તે મધ્યપૂર્વમાં ભારતની ભૂમિકા વધુ મજબૂત બનાવશે અને સુરક્ષા સહકારના નવા દ્વાર ખોલી શકે છે.
