ઘર-દુકાનમાં ઉંદર હોય તો શું હંટા વાયરસનો ચેપ ફેલાય? -

હાલમાં દુનિયાભરમાં હંટા વાયરસને લઈને ચિંતા વધી છે. આ વાયરસ મુખ્યત્વે સંક્રમિત ઉંદર, ખિસકોલી અને અન્ય રોડન્ટ્સ દ્વારા ફેલાય છે, જે માણસો માટે અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.

હંટા વાયરસ તાજેતરમાં ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય રહ્યો છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતો આ ખતરનાક ચેપ સામે સાવચેતી રાખવા માટે દરેકને ચેતવણી આપી રહ્યા છે. પરિસ્થિતિ એટલાન્ટિક મહાસાગરમાં સફર કરતા ક્રુઝ જહાજ એમવી હોન્ડિયસમાં રોગ ફાટી નીકળવાથી શરૂ થઈ હતી. પરિણામે ત્રણ લોકોના મોત થયા છે અને ઘણા લોકો બીમાર પડ્યા છે.

શરૂઆતમાં ક્રુઝ જહાજમાં આશરે ૧૫૦ મુસાફરો અને ક્રૂ સભ્યો હતા. જોકે ૨૪ એપ્રિલના રોજ સેન્ટ હેલેના ટાપુ પર ડઝનબંધ લોકો ઉતર્યા હતા. આરોગ્ય અધિકારીઓ જહાજ છોડી ગયેલા લોકોને શોધવા માટે દોડધામ કરી રહ્યા છે, કારણ કે તેમના દ્વારા ચેપ ફેલાઈ શકે તેવું જોખમ રહેલું છે. વધુમાં એવી ચિંતા વધી રહી છે કે આ જીવલેણ વાયરસ જે ઉંદરો દ્વારા ફેલાય છ ટૂંક સમયમાં યુકે સુધી પહોંચી શકે છે.

નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ તાજેતરની ઘટના બાદ ચેપ અંગે ચર્ચાઓ તીવ્ર બની છે પરંતુ ભૂતકાળમાં પણ હંટા વાયરસનો પ્રકોપ જોવા મળ્યો છે. આ વાયરસ મુખ્યત્વે ઉંદરો અને ખિસકોલી જેવા પ્રાણીઓ દ્વારા ફેલાય છે, તેથી એક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન ઊભો થાય છે. શું ઘરમાં ઉંદરોની હાજરી સંભવિત જોખમ ઊભું કરી શકે છે?

ચેપ પાલતુ ઉંદરો દ્વારા પણ ફેલાઈ શકે છે

યુકે હેલ્થ સિક્યુરિટી એજન્સી (યુકેએચએસએ) એ એક અહેવાલમાં જણાવ્યું હતું કે ઘરોમાં રાખવામાં આવેલા પાલતુ ઉંદરો સાથે જોડાયેલા હંટા વાયરસ ચેપના કિસ્સાઓ અગાઉ નોંધાયા છે. મનુષ્યોમાં હંટા વાયરસ ચેપ સામાન્ય રીતે ઘરો, દુકાનો અથવા ફેક્ટરીઓ જેવા વાતાવરણમાં થાય છે જ્યાં ઉંદરો અને ખિસકોલીઓ હાજર હોય છે. ગ્રામીણ અને કૃષિ વિસ્તારોમાં પણ આ ચેપનું જોખમ વધુ જોવા મળ્યું છે. વર્ષ ૨૦૧૨ થી યુકેમાં માનવોમાં હંટા વાયરસ ચેપના સિઓલ સ્ટ્રેનના ફક્ત ૧૧ કેસ નોંધાયા છે. આમાંથી નવ કેસ પાલતુ ઉંદરો સાથે જોડાયેલા હતા.

જો તમારા ઘરમાં ઉંદરો હોય તો સાવધાન

ઘરમાં હાજર ઉંદરો ફક્ત મિલકતને નુકસાન પહોંચાડતા નથી. તેઓ અનેક ખતરનાક રોગોનો સ્ત્રોત પણ બની શકે છે. હંટા વાયરસ એક એવો રોગકારક છે. ચેપગ્રસ્ત ઉંદરોના મળ, પેશાબ અને લાળના સંપર્ક દ્વારા તે મનુષ્યોમાં ફેલાય છે. નિષ્ણાતોના મતે અસ્વચ્છ વાતાવરણ, બંધ જગ્યાઓ, સ્ટોરરૂમ, જૂના ફર્નિચર ધરાવતા વિસ્તારો અને લાંબા સમય સુધી અસ્વચ્છ રહેલા ખૂણાઓમાં સંપર્કમાં આવવાનું જોખમ વધારે છે.

તમને કયા પ્રકારના હંટા વાયરસનો ચેપ લાગવાનો ભય છે તે તમે જ્યાં રહો છો તે પ્રદેશમાં પ્રચલિત ઉંદરોની ચોક્કસ પ્રજાતિ પર આધાર રાખે છે.

યુકેમાં સિઓલ વાયરસ સૌથી વધુ જોવા મળતો સ્ટ્રેન છે. અન્ય સ્ટ્રેનથી વિપરીત આ પ્રકાર મુખ્યત્વે ફેફસાંને બદલે કિડનીને ટાર્ગેટ બનાવે છે.
જોકે અમેરિકામાં જોવા મળતા વાયરસના ‘ન્યૂ વર્લ્ડ’ સ્ટ્રેનની તુલનામાં તે ઓછો ખતરનાક હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.
MV હોન્ડિયસ ક્રુઝ શિપમાં બીમાર મુસાફરોમાં ‘એન્ડીઝ સ્ટ્રેન’ ઓળખવામાં આવ્યો હતો. આ સ્ટ્રેન ખાસ કરીને લાંબી પૂંછડીવાળા, ચોખા ખાનારા ઉંદરોમાં સામાન્ય છે.
એન્ડીઝ વાયરસ એકમાત્ર સ્ટ્રેન છે જે એક માણસથી બીજા માણસમાં ફેલાય છે.

નિષ્ણાતો શું કહે છે?

સાઉધમ્પ્ટન યુનિવર્સિટીમાં પબ્લિક હેલ્થ રિસર્ચ અને એપિડેમિઓલોજીના નિષ્ણાત ડૉ. માઈકલ હેડ નોંધે છે કે જંગલી ઉંદરો જ હંટા વાયરસના વાહક નથી. જો કોઈ પાલતુ ઉંદર કે ખિસકોલી આ વાયરસનું વહન કરે છે તો તમે તેમના પાંજરાને સાફ કરતી વખતે બીમાર પડી શકો છો. ઘરો, વેરહાઉસ અને દુકાનોમાં હાજર ઉંદરોથી પણ તમે આ વાયરસનો ચેપ લગાવી શકો છો.

જ્યારે આપણે ઉંદરોથી પ્રભાવિત વિસ્તારોને સાફ કરીએ છીએ ત્યારે વાયરલ કણો હવામાં ફેલાય છે અને શ્વાસ દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશી શકે છે. આનાથી હંટા વાયરસ પલ્મોનરી સિન્ડ્રોમ થવાનું જોખમ રહેલું છે.

નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે જો તમારા ઘર અથવા દુકાનમાં ઉંદરો હાજર હોય તો તમારે પહેલા તે વિસ્તારને સારી રીતે સાફ કરતા પહેલા પાણીનો છંટકાવ કરવો જોઈએ. આ વાયરસ હવામાં ફેસ થવાનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

ઉંદરોથી પ્રભાવિત વિસ્તારોને સાફ કરતી વખતે રક્ષણાત્મક સાધનો જેમ કે ફેસ માસ્ક અને ગોગલ્સ પહેરવા જરૂરી છે, કારણ કે વાયરસ નાક, આંખો અને મોં દ્વારા પણ શરીરમાં પ્રવેશી શકે છે. સ્વચ્છતા પર ખાસ ધ્યાન આપો.

આરોગ્ય નિષ્ણાતો જણાવે છે કે હંટાવાયરસ ચેપ શરૂઆતમાં સામાન્ય ફ્લૂ જેવા જ લક્ષણો રજૂ કરે છે. જોકે ગંભીર કિસ્સાઓમાં તે ફેફસાં અને શ્વસનતંત્રની ગૂંચવણોને ઝડપથી વધારી શકે છે. આ કારણોસર ઘરની સ્વચ્છતા જાળવવી, ઉંદરોની વસ્તીને નિયંત્રિત કરવી અને વ્યક્તિગત સ્વચ્છતાને પ્રાથમિકતા આપવી એ અત્યંત આવશ્યક માનવામાં આવે છે.

નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે જ્યાં લાંબા સમય સુધી સફાઈની અવગણના કરવામાં આવી હોય ત્યાં ઉંદરોના મળ અને પેશાબ એકઠા થઈ શકે છે, જેનાથી ચેપનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે.

જો ઘરમાં ઉંદરોના નિશાન જોવા મળે તો તાત્કાલિક તે વિસ્તાર સાફ કરો. મોજા અને ફેસ માસ્કનો ઉપયોગ કરો અને યોગ્ય રક્ષણાત્મક પગલાં લીધા વિના દૂષિત સપાટીઓને સ્પર્શ કરવાનું ટાળો. થોડી સાવધાની આ જીવલેણ વાયરસ દ્વારા ઉભા થયેલા ખતરાને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.